آش شولی یزدی یکی از غذاهای سنتی و شناختهشده استان یزد است که با چغندر، عدس، سبزیهای معطر و سرکه تهیه میشود. ویژگی اصلی این آش، ترکیب طعم شیرین چغندر با ترشی سرکه و عطر سبزیجات تازه است. بافت نسبتاً سبک و طعم متفاوت آن باعث شده آش شولی در فصل پاییز و زمستان طرفداران زیادی داشته باشد.
برای تهیه یک آش شولی خوشطعم، باید زمان پخت چغندر و عدس، ترکیب سبزیها و نحوه اضافهکردن آرد را بهدرستی رعایت کنید. همچنین میزان سرکه را میتوان متناسب با ذائقه تغییر داد تا ترشی غذا بیش از حد نشود.
مواد لازم برای تهیه آش شولی یزدی
مقدار مواد برای حدود ۴ تا ۵ نفر
- چغندر: ۲ عدد متوسط
- عدس: یک پیمانه
- اسفناج: ۲۰۰ گرم
- تره: ۱۰۰ گرم
- جعفری: ۱۰۰ گرم
- شوید: ۵۰ گرم
- شنبلیله خشک: یک قاشق چایخوری
- آرد گندم: نصف پیمانه
- پیاز: ۲ عدد بزرگ
- نعناع خشک: ۲ قاشق غذاخوری
- سرکه انگور: نصف پیمانه یا به میزان دلخواه
- زردچوبه: یک قاشق چایخوری
- فلفل سیاه و نمک: به میزان لازم
- روغن: به میزان لازم
- آب: حدود ۸ پیمانه
طرز تهیه آش شولی یزدی مرحلهبهمرحله
آمادهکردن چغندر و پخت عدس
چغندرها را پوست بگیرید و به شکل خلالی یا نگینی خرد کنید. عدس را نیز بشویید و در صورت امکان حدود یک ساعت در آب بخیسانید تا سریعتر بپزد.
چغندر خردشده را همراه با حدود ۵ تا ۶ پیمانه آب داخل قابلمه بریزید و روی حرارت متوسط قرار دهید. پس از اینکه چغندر کمی نرم شد، عدس را اضافه کنید و اجازه دهید هر دو ماده بهآرامی بپزند.
چغندر باید کاملاً نرم شود اما شکل خود را حفظ کند. عدس نیز باید پخته باشد، بدون اینکه بیش از اندازه له شود.
خردکردن سبزی آش شولی
سبزی آش شولی یکی از مهمترین عوامل ایجاد عطر و طعم این غذای سنتی است. ترکیب اصلی آن شامل اسفناج، تره، جعفری و شوید است. مقدار کمی شنبلیله نیز میتواند عطر آش را بهتر کند؛ البته نباید در مصرف آن زیادهروی کنید، چون طعم غالب و تلخی ایجاد میکند.
سبزیها را پس از پاککردن و شستوشو کاملاً خشک کنید و به شکل نسبتاً ریز خرد کنید. بعد از اینکه چغندر و عدس به میزان مناسبی پختند، سبزی خردشده را به قابلمه اضافه کنید.
اجازه دهید سبزیها حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه با حرارت ملایم بپزند تا کاملاً نرم شوند و طعم آنها با سایر مواد ترکیب شود.
تهیه پیاز داغ و نعناع داغ
پیازها را به شکل خلالی خرد کنید و داخل تابه با مقداری روغن تفت دهید تا طلایی و سبک شوند. سپس زردچوبه و فلفل سیاه را اضافه کنید و کمی تفت دهید تا عطر ادویهها آزاد شود.
برای تهیه نعناع داغ، نعناع خشک را با مقدار کمی روغن مخلوط کنید و فقط چند ثانیه روی حرارت ملایم قرار دهید. نعناع خیلی سریع میسوزد و در صورت حرارتدیدن بیش از حد، طعم تلخی پیدا میکند.
نیمی از پیاز داغ را برای داخل آش نگه دارید و باقی آن را برای تزئین استفاده کنید.
آمادهکردن مخلوط آرد برای غلیظشدن آش
آرد گندم را داخل یک کاسه بریزید و حدود دو پیمانه آب سرد به آن اضافه کنید. مواد را با همزن دستی مخلوط کنید تا آرد کاملاً در آب حل شود و مایع یکدستی به دست بیاید.
اگر گلولههای آرد در مخلوط باقی ماند، آن را از صافی عبور دهید. این کار کمک میکند آش شولی بافتی منسجمتر داشته باشد و بیش از حد آبکی نشود.
اضافهکردن آرد و پیاز داغ به آش
پس از پخت سبزی و عدس، نیمی از پیاز داغ را به قابلمه اضافه کنید. مخلوط آرد را دوباره هم بزنید و بهآرامی داخل آش بریزید.
در زمان اضافهکردن آرد، آش را مرتب هم بزنید تا مایع آرد بهخوبی در تمام قسمتها پخش شود و گلوله نشود.
اجازه دهید آش حدود ۱۵ تا ۲۰ دقیقه دیگر روی حرارت ملایم بپزد تا آرد کاملاً پخته شود و آش به غلظت مناسبی برسد. در این زمان نمک را نیز اضافه کنید. اگر آش بیش از اندازه غلیظ شد، مقداری آب جوش به آن اضافه کنید.
اضافهکردن سرکه و سرو آش شولی
در پایان پخت، نعناع داغ و باقی پیاز داغ را به قابلمه اضافه کنید. سرکه انگور را ابتدا به مقدار کم داخل آش بریزید و پس از همزدن، طعم آن را بچشید.
اگر طعم ترشتری دوست دارید، میتوانید مقدار سرکه را کمی افزایش دهید. بهتر است سرکه را بهتدریج اضافه کنید تا مزه شیرین چغندر کاملاً تحت تأثیر ترشی قرار نگیرد.
اجازه دهید آش چند دقیقه دیگر بجوشد تا طعم مواد با یکدیگر ترکیب شود. سپس آن را داخل ظرف سرو بریزید و با پیاز داغ و نعناع داغ تزئین کنید.
نکات مهم برای خوشمزهتر شدن آش شولی
- انتخاب چغندر: چغندر قرمز تازه و شیرین باعث میشود رنگ و طعم آش بهتر شود. خردکردن نگینی یا خلالی نیز به حفظ بافت آن کمک میکند.
- انتخاب سبزی: اسفناج و شوید از سبزیهای مهم آش شولی هستند. میتوانید از برگ چغندر نیز در ترکیب سبزی استفاده کنید.
- میزان آرد: آرد را ابتدا با آب سرد مخلوط کنید و بهتدریج به آش بیفزایید. مقدار زیاد آرد باعث سنگینشدن بافت غذا میشود.
- تنظیم ترشی: سرکه را کمکم اضافه کنید. بهتر است بخشی از سرکه را هنگام سرو در اختیار افراد قرار دهید تا میزان ترشی را مطابق ذائقه خود تنظیم کنند.
- جلوگیری از غلیظشدن بیش از حد: آش شولی بعد از خاموشکردن حرارت نیز کمی غلیظتر میشود؛ بنابراین آن را هنگام پخت بیش از اندازه سفت نکنید.
- جلوگیری از تلخی نعناع: نعناع خشک را فقط چند ثانیه با روغن تفت دهید و اجازه ندهید تغییر رنگ زیادی پیدا کند.
تفاوت آش شولی یزدی با سایر آشهای ایرانی
آش شولی در مقایسه با بسیاری از آشهای ایرانی، ترکیب سادهتری دارد و چغندر و سرکه نقش مهمی در طعم آن ایفا میکنند. در این غذا برخلاف آش رشته، رشته و حبوبات متنوع استفاده نمیشود و سبزیجات معطر همراه با عدس، ترکیب اصلی آن را تشکیل میدهند.
در بعضی خانوادههای یزدی، بهجای سرکه از رب انار یا آبغوره استفاده میشود. همچنین ترکیب سبزی و میزان آرد ممکن است با توجه به دستور خانوادگی تغییر کند. در بعضی شیوههای سنتی نیز از برگ چغندر استفاده میشود.
این تفاوتها باعث شده آش شولی دستور واحد و کاملاً ثابتی نداشته باشد، اما ترکیب چغندر، سبزی و یک چاشنی ترش همچنان از ویژگیهای اصلی آن باشد.
پرسشهای متداول درباره طرز تهیه آش شولی
آیا میتوان آش شولی را بدون عدس تهیه کرد؟
بله. در بعضی دستورهای محلی عدس حذف میشود و آش با چغندر و سبزیجات آماده میشود. البته عدس به غذا بافت و ارزش غذایی بیشتری میدهد.
چرا آرد آش شولی گلوله میشود؟
معمولاً به دلیل اضافهکردن مستقیم آرد خشک به قابلمه یا حلنکردن کامل آن در آب سرد این اتفاق میافتد. برای جلوگیری از این مشکل، آرد را ابتدا با آب سرد مخلوط کنید و هنگام اضافهکردن، آش را مرتب هم بزنید.
برای ترششدن آش شولی از چه چاشنیهایی استفاده کنیم؟
سرکه انگور چاشنی رایج این آش است، اما میتوانید متناسب با ذائقه از رب انار یا آبغوره نیز استفاده کنید.
آش شولی را با چه چیزی سرو کنیم؟
این آش معمولاً با پیاز داغ و نعناع داغ سرو میشود. نان تازه نیز همراه مناسبی برای آن است.
سلامت زیستی





